การรักษาอาจไม่ใช่คำตอบสุดท้าย แต่การดูแล จะอยู่กับเราจนถึงลมหายใจสุดท้าย
หากถามคนทั่วไปว่าการแพทย์มีไว้เพื่ออะไร หลายคนคงตอบว่าเพื่อรักษาโรคให้หาย นั่นเป็นคำตอบที่ถูกต้อง แต่ไม่ใช่ทั้งหมดเพราะในความเป็นจริง ยังมีผู้ป่วยอีกจำนวนมากที่โรคไม่สามารถรักษาให้หายได้ แม้เทคโนโลยีทางการแพทย์จะก้าวหน้ามากแล้วก็ตามคำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “เราจะรักษาชีวิตไว้ได้นานแค่ไหน” หากแต่คือ “เราจะทำให้ช่วงเวลาที่เหลืออยู่ของชีวิต มีคุณค่าและความหมายได้อย่างไร” และนี่คือหัวใจของ Palliative Care หรือการดูแลแบบประคับประคอง ซึ่งเป็นศาสตร์ที่ไม่ได้มุ่งต่อสู้กับความตาย แต่เลือกที่จะดูแล ชีวิตจนถึงวินาทีสุดท้าย
ความเข้าใจที่สังคมไทยยังขาดหาย
แม้คำว่า Palliative Care จะเป็นที่รู้จักในวงการแพทย์มาหลายปี แต่สำหรับคนไทยจำนวนมาก คำนี้ยังถูกตีความผิดว่าเป็นการยอมแพ้ หรือการหยุดรักษา ความจริงแล้ว Palliative Care ไม่ใช่การเลิกรักษา แต่คือการเปลี่ยนเป้าหมายของการรักษา จากการเอาชนะโรค ไปสู่การลดความทุกข์ทรมาน และช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตดีที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ การดูแลเช่นนี้ครอบคลุมทั้งร่างกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณ พร้อมดูแลครอบครัวที่ต้องเดินผ่านช่วงเวลาที่ยากที่สุดไปด้วยกัน เป็นที่น่าเสียดายที่แนวคิดนี้ยังไม่ได้รับการปลูกฝังอย่างเป็นระบบในหลักสูตรแพทยศาสตร์ของประเทศไทย บุคลากรทางการแพทย์จำนวนไม่น้อยจึงศึกษาเรียนรู้มาเพื่อรักษาโรค มากกว่าการดูแลชีวิต
เมื่อการรักษาไม่ใช่ทุกคำตอบ
หากเราลองจินตนาการถึงผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายคนหนึ่ง
เรามักจะพบคนไข้ที่ร่างกายอ่อนแรง หายใจลำบาก รับประทานอาหารไม่ได้ และมีความเจ็บปวดตลอดเวลา การใช้ยาเคมีบำบัดที่รักษาจึงเป็นมาตรฐานทั่วไป จริงๆแล้วหลักการคือการระงับการแบ่งตัวของกลุ่มเซลล์ ซึ่งยาเคมีบำบัดเหล่านี้ ไม่เพียงทำลายเซลล์มะเร็งแต่ยังกระทบเซลล์ปกติที่แบ่งตัวเร็วเช่น เซลล์รากผม ในช่องปาก ผิวหนัง ไขกระดูก ผลข้างเคียงจึงมีมาก เช่น เส้นผมร่วง คลื่นไส้อาเจียน มีแผลในช่องปาก ท้องเสีย โลหิตจาง
ในขณะที่ครอบครัวกำลังพยายามทำทุกวิถีทางเพื่อยื้อชีวิต หลายครั้ง ผู้ป่วยกลับต้องเผชิญกับการรักษาที่รุกราน การฉายแสง การให้เคมีบำบัด การใส่ท่อ การใช้เครื่องช่วยหายใจ หรือการรักษาที่ไม่อาจเปลี่ยนผลลัพธ์ของโรคได้อีกแล้ว เราอาจต้องตั้งคำถามว่าสิ่งเหล่านั้นกำลังยืดชีวิตของผู้ป่วย หรือกำลังยืดความทุกข์ของพวกเขา ขอย้ำว่า Palliative Care ไม่ได้หมายความให้หยุดการรักษา แต่ชวนให้เรากลับมาตั้งคำถามว่าอะไรคือประโยชน์สูงสุดสำหรับผู้ป่วย เพราะบางครั้ง การบรรเทาความเจ็บปวด การได้กลับบ้าน การได้จับมือคนที่รัก หรือการได้กล่าวคำอำลา อาจมีคุณค่ามากกว่าการเพิ่มเวลาอีกเพียงไม่กี่วันในห้องไอซียู
ประเทศไทยยังมีช่องว่างที่ต้องเติมเต็ม
แม้ประเทศไทยจะมีความก้าวหน้าทางการแพทย์ในหลายด้าน แต่การดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care) ยังคงเป็นศาสตร์ที่ต้องได้รับการพัฒนาอีกมาก โดยเฉพาะในระบบการศึกษาแพทย์
ที่ผ่านมา นักศึกษาแพทย์ส่วนใหญ่ได้รับการฝึกฝนอย่างมากในการวินิจฉัยโรค การรักษา และการยื้อชีวิต แต่กลับมีโอกาสเรียนรู้เรื่องการสื่อสารกับผู้ป่วยและครอบครัว การบรรเทาความทุกข์ทรมานทั้งทางกายและใจ ตลอดจนการตัดสินใจร่วมกับผู้ป่วยในช่วงท้ายของชีวิตค่อนข้างจำกัด ส่งผลให้บุคลากรทางการแพทย์จำนวนไม่น้อยมีความเชี่ยวชาญในการรักษาโรค แต่กลับรู้สึกไม่มั่นใจเมื่อต้องดูแลผู้ป่วยในวันที่โรคนั้นไม่อาจรักษาให้หายขาดได้อีกต่อไป
อย่างไรก็ตาม ทิศทางของประเทศไทยกำลังเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดี ปัจจุบันมีการเปิดหลักสูตรฝึกอบรมแพทย์เฉพาะทางต่อยอด (Fellowship) ด้าน Palliative Care แล้วในสถาบันชั้นนำ ได้แก่ คณะแพทย์ศาสตร์มหาวิทยาลัยมหิดล(ศิริราชพยาบาลและโรงพยาบาลรามาธิบดี) มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น(โรงพยาบาลศรีนครินทร์) และมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ นับเป็นก้าวสำคัญที่จะช่วยสร้างบุคลากรที่มีทั้งความรู้ทางการแพทย์และความเข้าใจในมิติของความเป็นมนุษย์ อันจะนำไปสู่การยกระดับคุณภาพการดูแลผู้ป่วยระยะท้ายของประเทศในอนาคต
ในขณะเดียวกัน สิ่งสำคัญไม่แพ้กันคือการสร้างความตระหนักรู้ให้กับประชาชน เพราะผู้ป่วยทุกคนมีสิทธิที่จะเลือกแนวทางการรักษาที่สอดคล้องกับคุณค่า ความเชื่อ และความปรารถนาของตนเอง การได้รับข้อมูลที่ถูกต้องและมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ ไม่เพียงช่วยให้ผู้ป่วยจากไปอย่างมีศักดิ์ศรี แต่ยังช่วยให้ครอบครัวก้าวผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากด้วยความเข้าใจและราบรื่นมากขึ้น
หาก Palliative Care แข็งแรง ทั้งสังคมจะเปลี่ยนไป
การพัฒนา Palliative Care ไม่ได้เป็นประโยชน์เฉพาะผู้ป่วยระยะสุดท้าย แต่ยังช่วยให้ครอบครัวมีความเข้าใจ ลดความรู้สึกผิดหลังการสูญเสีย ลดการรักษาที่เกินความจำเป็น และทำให้ทรัพยากรทางการแพทย์ถูกใช้อย่างเหมาะสม ที่สำคัญที่สุด คือทำให้ผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตช่วงสุดท้ายได้อย่างสงบ สมศักดิ์ศรี และไม่ต้องเผชิญความทุกข์ทรมานโดยไม่จำเป็
การเสียชีวิตตามธรรมชาติ ไม่ใช่ความพ่ายแพ้ของการแพทย์
ในที่สุดแล้ว ไม่มีแพทย์คนใดสามารถเอาชนะความตายได้ แต่แพทย์ทุกคนสามารถช่วยให้คนไข้จากโลกใบนี้ไปอย่างนุ่มนวลการดูแลแบบประคับประคองจึงไม่ใช่ศาสตร์ของวาระสุดท้าย แต่เป็นศาสตร์ของคุณค่าของชีวิต เพราะแม้เราไม่อาจเพิ่มจำนวนวันให้ชีวิตได้เสมอไป แต่เราสามารถเพิ่มชีวิตให้กับทุกวันที่ยังเหลืออยู่ และบางครั้งสิ่งที่ดีที่สุดที่แพทย์มอบให้กับคนไข้ อาจไม่ใช่การยื้อความตายออกไป แต่คือการทำให้ทุกลมหายใจในช่วงสุดท้าย เต็มไปด้วยความรัก ความสงบ และศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์
ให้เราช่วยดูแลคนที่คุณรักในช่วงเวลาสำคัญที่สุดของชีวิต
หากคุณกำลังมองหาโรงพยาบาลดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายหรือศูนย์ดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคอง ทีมแพทย์ของโรงพยาบาลวันเวลาอินเตอร์เนชั่นแนล พร้อมให้คำแนะนำและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมที่สุดสำหรับผู้ป่วยและครอบครัว เราพร้อมดูแลทั้งด้านร่างกายและจิตใจเพื่อให้ทุกช่วงเวลามีคุณค่า เต็มไปด้วยความสงบ และความหมาย
